Bastion św. Jadwigi

Bastion św. Jadwigi to jedyny zachowany bastion z dawnego systemu fortyfikacyjnego Nysy – miasta, które przez wieki było jedną z najpotężniejszych twierdz na Śląsku. Masywna, dwukondygnacyjowa budowla z XVIII wieku kryje w sobie nie tylko ceglano-kamienne kazamaty i zabytkowe korytarze, ale też fragmenty burzliwej historii tego regionu. Dziś, po gruntownej renowacji, bastion pełni zupełnie inne role – mieści Punkt Informacji Turystycznej, Małe Centrum Nauki SOWA oraz multimedialną trasę turystyczną, która przenosi zwiedzających w czasy oblężeń i wojennych zmagań.

Historia Bastionu św. Jadwigi – od fortyfikacji do centrum kultury

Początki bastionu sięgają 1643 roku, kiedy Nysa otrzymała nowoczesne jak na owe czasy fortyfikacje według szkoły staroholenderskiej. Był jednym z dziesięciu bastionów wznoszonych wokół miasta. Do 1654 roku pracami kierował Jeremias Constantin Altenberger.

Prawdziwa metamorfoza przyszła jednak później. Po zdobyciu Śląska przez Prusy bastion został gruntownie przebudowany w latach 1771-1774. Wtedy właśnie powstały te charakterystyczne dwukondygnacyjowe kazamaty z cegły i kamienia, częściowo ukryte pod zewnętrznym nasypem otaczającym pięcioboczny dziedziniec. Nad głównym wejściem do dziś widnieje kamienny portal z monogramem FR (Friedrich Rex – Król Fryderyk) i datą 1775.

W 1807 roku, podczas oblężenia Nysy przez wojska napoleońskie, w bastionie funkcjonowało laboratorium zajmujące się napełnianiem prochem granatów armatnich i moździerzowych. To tu przygotowywano amunicję dla walczącej załogi. Potem przyszły kolejne role – w 1870 roku kazamaty stały się więzieniem dla około 500 francuskich jeńców wojny prusko-francuskiej. W latach 1878-1887 bastion przekształcono w koszary nr 9. Po I wojnie światowej obiekt sprzedano w prywatne ręce i częściowo zniwelowano jego narożnik.

Przed głównym wejściem do bastionu znajdują się dwie tablice upamiętniające pobyt w Nysie słynnych jeńców francuskich – Charles’a de Gaulle’a i Markiza de Lafayette’a. Nie każdy wie, że przyszły prezydent Francji przebywał właśnie w nyskiej twierdzy.

Architektura i układ przestrzenny

Bastion zbudowano na planie pięcioboku z otwartym od południowego wschodu dziedzińcem. Korpus tworzą tak zwane gardła, stanowiska artyleryjskie oraz nasyp ziemny o nieregularnym kształcie, wysoki na około 7,5 metra.

Dwukondygnacyjna budowla kazamatowa, przypominająca podkowę, obejmuje cztery z pięciu boków bastionu. Elewacja ma aż 39 osi okiennych – prostokątne otwory zamknięte odcinkiem łuku, artykułowane otynkowanymi lizenami. Na krańcach elewacji znajdują się płytkie, boniowane ryzality, a w centralnej części wbudowano wspomniany już kamienny portal z półkolistym wejściem.

Wnętrze kryje 23 segmenty ze sklepionymi kolebkowo pomieszczeniami fortecznymi. Zewnętrzny obwód kazamat to korytarz z czterema okrągłymi kominami wentylacyjnymi. W sekcjach zewnętrznych korytarz się poszerza, tworząc dwie dwutraktowe, barokowe działobitnie. Zachowała się oryginalna XVIII-wieczna klatka schodowa z kutą, żelazną balustradą.

Multimedialna trasa turystyczna – zwiedzanie z duchem

Główną atrakcją bastionu jest multimedialna trasa turystyczna „Twierdza Nysa” – widowisko łączące światło i dźwięk. Dawny jeniec – a właściwie jego duch – oprowadza zwiedzających po historii twierdzy, przenosząc ich w czasy XVIII i XIX wieku, okres największej świetności nyskich fortyfikacji.

Trasa dostępna jest od wtorku do niedzieli w godzinach 10:00, 12:00 i 14:00. Zwiedzanie odbywa się w grupach od 5 do 15 osób i wymaga wcześniejszej rezerwacji. Całość trwa około 40 minut, a po trasie oprowadza przewodnik wyznaczony przez Punkt Informacji Turystycznej.

Opłata za zwiedzanie wynosi 12 zł (bilet normalny) lub 10 zł (bilet ulgowy dla uczniów, studentów, emerytów, rencistów oraz osób niepełnosprawnych i ich opiekunów). To stosunkowo niewielka kwota jak na możliwość zobaczenia wnętrza zabytkowych kazamat i poznania fascynującej historii tego miejsca.

Małe Centrum Nauki SOWA i inne atrakcje

W bastionie działa również Małe Centrum Nauki SOWA – świetne miejsce dla rodzin z dziećmi. To interaktywna przestrzeń, gdzie najmłodsi mogą w zabawny sposób poznawać zasady matematyki i fizyki. Kontakt z centrum: 732 900 420.

Oprócz tego w bastionie znajduje się Punkt Informacji Turystycznej (tel. 77 433 49 71 lub 602 654 128), gdzie można uzyskać informacje o wszystkich atrakcjach Nysy, a także mała sala muzealna z wystawą poświęconą historii twierdzy. Dostępne są tam również znaczki turystyczne.

Na dziedzińcu bastionu od 2008 roku organizowane są różne wydarzenia kulturalne – koncerty, imprezy taneczne, wernisaże i wystawy plenerowe. Pod koniec sierpnia odbywa się nocne zwiedzanie Twierdzy Nysa – wyjątkowa okazja, by zobaczyć to miejsce w zupełnie innej atmosferze.

Twierdza Nysa to jeden z najlepiej zachowanych systemów fortyfikacyjnych z XVIII wieku w Polsce. Zawierała mury obronne, 10 bastionów, 4 raweliny oraz fosę wodną. Do dziś zachowało się około 60% dawnych fortyfikacji, rozlokowanych na obszarze ponad 230 hektarów.

Dla kogo to miejsce?

Bastion św. Jadwigi to atrakcja dla szerokiego grona odbiorców. Miłośnicy historii i architektury wojskowej znajdą tu autentyczne świadectwo XVIII-wiecznego budownictwa obronnego. Rodziny z dziećmi docenią połączenie edukacji z rozrywką – dzieci będą zachwycone multimedialną trasą i centrum nauki SOWA, podczas gdy dorośli zgłębią historię twierdzy.

Warto zajrzeć tu również osobom planującym dłuższy pobyt w Nysie. Bastion stanowi doskonały punkt wyjścia do zwiedzania miasta – w Punkcie Informacji Turystycznej można zdobyć mapy, foldery i praktyczne wskazówki dotyczące innych atrakcji. Dla osób zainteresowanych szerszym kontekstem historycznym warto wiedzieć, że bastion wpisuje się w dłuższą trasę prowadzącą dawnymi umocnieniami nyskiej twierdzy.

Praktyczne informacje – jak dotrzeć i ile czasu zarezerwować

Adres: ul. Piastowska 19, 48-300 Nysa

Ceny:

• Multimedialna trasa turystyczna: 12 zł (normalny), 10 zł (ulgowy)
• Wstęp do Izby Pamięci i małej sali muzealnej: bezpłatny
• Znaczki turystyczne: 7-12 zł

Godziny zwiedzania multimedialnej trasy: wtorek-niedziela, o 10:00, 12:00 i 14:00 (obowiązuje rezerwacja)

Kontakt: tel. 77 433 49 71, 602 654 128

Jak dojechać: Bastion znajduje się w północnej części parku starego miasta, w kwartale wyznaczonym przez ulice Forteczną, Armii Krajowej, W. Pola i Piastowską. Z centrum Nysy można dojść pieszo w kilka minut.

Ile czasu zarezerwować: Na zwiedzanie multimedialnej trasy trzeba przeznaczyć około 40-50 minut. Jeśli planujecie wizytę z dziećmi w centrum nauki SOWA, dodajcie kolejną godzinę. Sama wizyta w Izbie Pamięci i Punkcie Informacji zajmie 15-20 minut.

W 2023 roku Bastion św. Jadwigi otrzymał Certyfikat OROT jako Najlepszy Produkt Turystyczny Województwa Opolskiego – wyróżnienie, które potwierdza jakość i atrakcyjność tego miejsca.