Piękna Studnia w Nysie to jeden z tych zabytków, które potrafią zaskoczyć. Stoi przy ulicy Wrocławskiej, niedaleko rynku, otoczona blokami z lat 60., ale kiedy się do niej podejdzie bliżej, widać że to coś więcej niż zwykła studnia miejska. Ponad pięciometrowa, ażurowa krata z kutego żelaza, pełna fantazyjnych ozdób – smoki, aniołki, wić roślinna – a na szczycie złocony dwugłowy orzeł. To arcydzieło barokowej sztuki kowalskiej z 1686 roku, które przetrwało wojny i zniszczenia.
Nazwa nie jest przypadkowa. Mieszkańcy Nysy od samego początku nazywali ją właśnie „Piękną Studnią” i tak już zostało.
- imponująca
- ponad 5-metrowa krata
- barokowe zdobienia z motywami wodnymi
- historyczne znaczenie z czasów wojny trzydziestoletniej
- pierwsza pompa wodna na Śląsku
- złocony dwugłowy orzeł na szczycie
Historia studni – dlaczego powstała tak bogata obudowa
Żeby zrozumieć, dlaczego zwykła studnia dostała tak wspaniałą oprawę, trzeba cofnąć się do czasów wojny trzydziestoletniej. Nysa, otoczona murami obronnymi, była odcięta od rzeki Nysy Kłodzkiej. Podczas oblężeń jedynym źródłem wody były miejskie studnie. Według lokalnej legendy Szwedzi oblegający miasto zatruli wodę we wszystkich studniach, zmuszając Nysę do kapitulacji. Podobno udało im się nawet uśpić czujność strażników pilnujących ostatniego czystego źródła.
Po zakończeniu wojny rajcy miejscy postanowili, że taka sytuacja się nie powtórzy. Wybrali studnię przy ulicy Wrocławskiej – ta czerpała wodę z innego poziomu wodonośnego niż pozostałe w mieście. Burmistrz Caspar Naas sfinansował jej przebudowę, a Wilhelm Helleweg, nadzorca biskupiej mennicy i arsenału, zaprojektował i wykonał kratę, która miała skutecznie zabezpieczyć wodę przed zatruciem.
15 września 1686 roku studnię uroczyście odsłonięto. Dla pewności przez całą dobę pilnowało jej dwóch strażników.
Co wyróżnia Piękną Studnię w Nysie
Sama konstrukcja robi wrażenie. Wysokość ozdobnej kraty to ponad 5 metrów, średnica 186 cm, a waży około 2600 kg. Głębokość studni wynosi 7 metrów i sięga 2 metry w głąb poziomu wodonośnego. Kamienna cembrowina została wykonana z marmuru sławniowickiego – lokalnego surowca z pobliskich Sławniowic.
Ale to dekoracja przyciąga wzrok. Żelazne sztaby tworzą misterną „tkaninę” pełną motywów związanych z wodą – stwory morskie, smoki, groteskowe postacie, główki aniołków. Wszystko splecione ornamentyką roślinną w typowo barokowym stylu, choć niektóre elementy, jak linearne wzory czy kwiatony, zdradzają wpływy renesansu i gotyku. Na jednej z płyt widnieje napis w języku niemieckim: „W roku 1686 z łaski godnego pochwały magistratu wykonał mnie Wilhelm Helleweg nadzorca arsenału”.
Wewnątrz ażurowej obudowy można zobaczyć trzon pompy wodnej – w XVII wieku była to pierwsza pompa tego typu na Śląsku. Również ozdobiona wicią roślinną i głową węża. Na szczycie całej konstrukcji znajduje się złocony dwugłowy orzeł austriackich Habsburgów, symbol ówczesnej przynależności państwowej miasta.
W 1895 roku wizerunek Pięknej Studni pojawił się nawet w amerykańskiej gazecie „Scientific American”, a w 1921 roku zdobiła rewers lokalnej monety 50-fenigowej.
Studnia przez wieki – od wodociągu do symbolu miasta
Piękna Studnia służyła mieszkańcom przez ponad dwa stulecia. Dopiero około 1880 roku, gdy w Nysie uruchomiono wodociągi i podłączono do nich wszystkie budynki, przestała być potrzebna jako źródło wody. Ale nikt nie pomyślał o jej usunięciu – wpisała się już w krajobraz miasta.
Przetrwała wiele trudnych momentów. Podczas II wojny światowej dekoracyjną obudowę ukryto w Forcie Wodnym, dzięki czemu dotrwała do końca działań wojennych. Wielokrotnie była konserwowana – w latach 1889, 1935, 1970 i 1999. Ta ostatnia renowacja przywróciła jej dawny blask. Na szczyt powrócił złocony orzeł, a studnia otrzymała własne oświetlenie nocne.
Piękna Studnia dziś – co zobaczysz
Studnia stoi przy ulicy Wrocławskiej, kilkadziesiąt metrów od rynku. Otaczają ją bloki mieszkalne z lat 60., zbudowane na miejscu zniszczonych podczas wojny zabytkowych kamienic – kontrast jest dość mocny. Ale właśnie to sprawia, że studnia jeszcze bardziej się wyróżnia.
Nocą jest podświetlona, więc przez całą dobę można podziwiać detale kraty. Warto przyjść i z bliska przyjrzeć się poszczególnym elementom – każdy fragment kryje jakiś ciekawy motyw. Turyści wrzucają do środka monety, przyrzekając że kiedyś tu wrócą.
Z studni nikt już oczywiście nie czerpie wody. To obiekt muzealny, wpisany do rejestru zabytków ruchomych Nysy. Ale nadal żywy – stanowi jeden z symboli miasta i punkt obowiązkowy podczas zwiedzania.
Dla kogo jest ta atrakcja
Piękna Studnia to miejsce uniwersalne. Miłośnicy historii docenią jej przeszłość i związane z nią legendy o zatrutych studniach. Entuzjaści sztuki i rzemiosła będą zachwyceni mistrzostwem kowalskim Wilhelma Hellewega – takich dzieł nie powstało wiele. Rodziny z dziećmi mogą opowiedzieć najmłodszym o tym, jak dawniej ludzie zdobywali wodę i dlaczego studnie były tak ważne dla miast.
Nie trzeba być specjalistą, żeby docenić piękno tego obiektu. Wystarczy zatrzymać się na chwilę i popatrzeć.
Piękna Studnia w Nysie to obiekt unikatowy w skali kraju. Niewiele polskich miast może poszczycić się tak bogatą i dobrze zachowaną studnią miejską z XVII wieku.
Informacje praktyczne – godziny, ceny, dojazd
Studnia znajduje się w przestrzeni publicznej przy ulicy Wrocławskiej 4 w Nysie, więc dostępna jest bezpłatnie i przez całą dobę. Nie ma biletów ani godzin otwarcia – można podejść kiedy tylko się chce. Nocne podświetlenie sprawia, że wieczorna wizyta ma swój urok.
Dojazd do Nysy z większych miast regionu nie jest problemem. Z Opola jedzie się około 45 minut samochodem (autostrada A4, potem droga krajowa nr 46). Z Wrocławia to około godziny jazdy. W Nysie najlepiej zaparkować w okolicy rynku – od parkingów do studni jest kilka minut spacerem.
Sama wizyta przy studni to kwestia 10-15 minut, jeśli chce się spokojnie obejrzeć wszystkie detale i zrobić zdjęcia. Warto połączyć ją ze zwiedzaniem innych zabytków Nysy – bazyliki św. Jakuba i św. Agnieszki, Bastionu św. Jadwigi z Multimedialną Trasą Turystyczną Twierdza Nysa, czy Wieży Bramy Wrocławskiej, która widoczna jest w tle, patrząc od strony studni.
Punkt Informacji Turystycznej w Bastionie św. Jadwigi sprzedaje znaczki turystyczne z wizerunkiem Pięknej Studni (cena około 10-12 zł) oraz oferuje materiały o zabytkach miasta. Na całe zwiedzanie Nysy warto przeznaczyć pół dnia.