W centrum Nysy, u zbiegu ulic Brackiej i Celnej, tuż przy rynku, stoi barokowa fontanna z postacią mitycznego Trytona. Wykuta z jasnego sławniowickiego marmuru na przełomie XVII i XVIII wieku, powstała jako symbol dobrobytu miasta, które w tamtych czasach przeżywało okres prosperity. Wzorowana na słynnej rzymskiej fontannie Berniniego, stanowi jeden z najcenniejszych zabytków Nysy i doskonały przykład śląskiego baroku.
Nie każdy wie, że Nysa przez wieki była siedzibą biskupów wrocławskich i zyskała przydomek „Śląskiego Rzymu” – właśnie ta fontanna jest jednym z argumentów potwierdzających to miano.
- piękna barokowa architektura
- unikalny sławniowicki marmur
- symbol bogatej historii
- inspiracje rzymską sztuką
- doskonałe miejsce na zdjęcia
Historia fontanny i włoskie inspiracje
Fontanna powstała w latach 1700-1701, w czasach gdy Nysa była zamożnym miastem biskupim. Jej budowa miała podkreślić prestiż i bogactwo ośrodka. Twórca dzieła pozostaje nieznany, choć wykonanie rzeźby świadczy o wysokim kunszcie artystycznym. Inspiracją była rzymska Fontanna del Tritone autorstwa Giovanni Lorenzo Berniniego, powstała około 1637 roku dla papieża. Nyska wersja nie jest jednak dokładną kopią – rzeźbiarz nadał jej własny charakter, dostosowując kompozycję do lokalnych warunków i materiału.
Wybór sławniowickiego marmuru nie był przypadkowy. Ten jasny kamień, wydobywany w pobliskich Sławniowicach, od wieków cieszył się uznaniem na Śląsku. Dzięki niemu fontanna zachowała elegancki, jasny wygląd mimo upływu ponad trzech stuleci.
Na postumencie fontanny widnieje herb Nysy z inskrypcją SPQN 1701. Litery SPQN to nawiązanie do słynnego rzymskiego napisu S.P.Q.R. („Senatus Populusque Romanus”), co w przypadku Nysy oznacza „Senat i Lud Nyski” – kolejne podkreślenie ambicji miasta do porównań z Wiecznym Miastem.
Co zobaczysz – architektura i symbolika
Fontanna składa się z kilku elementów tworzących spójną kompozycję. Podstawą jest duża sadzawka na planie kwadratu z zaokrąglonymi narożnikami, otoczona balustradą o wykroju sarkofagowym. W centrum wznosi się potężny trzon, na którym wyrzeźbiono cztery delfiny z otwartymi paszczami, zwrócone w cztery strony świata – to one pierwotnie miały tryskać wodą.
Trzon wieńczy czara w kształcie muszli. Na niej klęczy główna postać – Tryton, mityczne bóstwo morskie przedstawione jako półczłowiek, półryba. Ma uniesione ręce i gra na muszli, co w barokowej symbolice oznacza pokój i harmonię. To ciekawy akcent w mieście oddalonym od morza – mitologia antyczna była jednak uniwersalnym językiem ówczesnej sztuki.
Z głównym zbiornikiem łączy się mniejsza sadzawka o kształcie wydłużonego ośmioboku. Przejście między nimi tworzą dwa płaskorzeźbione delfiny oraz mosiężny gargulek, również w formie delfina. Cała konstrukcja tworzy harmonijną całość, w której widać wpływy włoskiego baroku przełożone na śląską wrażliwość artystyczną.
Fontanna w życiu miasta
Przez ponad 300 lat fontanna była świadkiem historii Nysy. Przetrwała wojny, zmiany granic i ustroju. W ciągu tych wieków zaszły w niej pewne zmiany – między innymi w pewnym momencie obrócono nieckę fontanny, choć dokładna data tej modyfikacji pozostaje nieznana.
W ostatnich latach fontanna przechodziła remonty – między innymi w 2021 roku. Przez pewien czas nie działała, co było spowodowane różnymi przyczynami – od pandemii COVID-19, przez brak przeglądów, aż po uszkodzenia instalacji podczas powodzi we wrześniu 2024 roku. Obecnie fontanna jest ponownie uruchomiona i tryska wodą, ku radości mieszkańców i turystów.
Fontanna ma zamknięty obieg wody – ubytki są uzupełniane wodą z sieci miejskiej. Latem przy fontannie chętnie bawią się dzieci, choć warto pamiętać o podstawowych zasadach higieny przy korzystaniu z wody fontannowej.
Dla kogo to miejsce
Fontanna Trytona to punkt obowiązkowy dla każdego, kto spaceruje po centrum Nysy. Miłośnicy architektury i historii sztuki docenią kunsztowne wykonanie rzeźby i barokową symbolikę. Osoby zainteresowane historią znajdą w niej świadectwo ambicji i zamożności dawnej Nysy biskupiej.
To także doskonałe miejsce na krótki odpoczynek podczas zwiedzania miasta. Fontanna znajduje się w samym sercu Nysy, w pobliżu rynku i innych zabytków, więc naturalnie wpisuje się w trasę spaceru po śródmieściu. Rodziny z dziećmi chętnie zatrzymują się tutaj latem, gdy fontanna działa – chłodne rozpryski wody to przyjemne odświeżenie w gorące dni.
Nysa – więcej niż jedna fontanna
Warto wiedzieć, że Fontanna Trytona to nie jedyna fontanna w Nysie. W mieście znajdują się także inne – przed Domem Wagi Miejskiej oraz na deptaku przy ulicy Krzywoustego. Podczas spaceru po centrum można zobaczyć wszystkie, choć to właśnie Tryton pozostaje najbardziej charakterystycznym i najcenniejszym zabytkiem tego typu.
Nysa oferuje znacznie więcej atrakcji. Miasto zachowało bogatą architekturę sakralną – nie bez powodu nazywano je „Śląskim Rzymem”. W pobliżu fontanny warto zajrzeć do bazyliki św. Jakuba i św. Agnieszki, zobaczyć kamienice na rynku czy zwiedzić Muzeum Powiatowe. Samo centrum miasta jest kompaktowe, więc wszystkie główne zabytki można obejrzeć podczas jednego spaceru.
Informacje praktyczne – dojazd i zwiedzanie
Lokalizacja: Fontanna znajduje się przy zbiegu ulic Brackiej i Celnej, tuż przy Rynku w centrum Nysy (adres: okolice Rynku, 48-304 Nysa). To doskonale oznakowane miejsce – praktycznie niemożliwe do pominięcia podczas spaceru po śródmieściu.
Dostępność i ceny: Fontanna jest obiektem zewnętrznym, dostępnym bezpłatnie przez całą dobę. Nie ma biletów ani godzin otwarcia – można ją podziwiać o każdej porze. Najlepiej wygląda w słoneczne dni, gdy jasny marmur pięknie odbija światło, oraz latem, gdy działa i tryska wodą.
Dojazd: Nysa leży w województwie opolskim, około 60 km na południe od Opola. Do miasta można dojechać samochodem (droga krajowa DK46 i DK41), autobusem lub pociągiem. Centrum miasta jest niewielkie, więc od dworca czy parkingu do fontanny to zaledwie kilka minut spaceru. Parking można znaleźć w okolicy rynku lub na ulicach przylegających.
Ile czasu poświęcić: Samo obejrzenie fontanny to kwestia 10-15 minut. Warto jednak zaplanować dłuższy spacer po centrum Nysy – w ciągu 2-3 godzin można zobaczyć główne zabytki miasta, włączając w to bazylikę, rynek i muzeum. Fontanna idealnie wpisuje się w taką trasę jako jeden z przystanków.
Najlepszy czas na wizytę: Fontanna prezentuje się dobrze przez cały rok, choć latem, gdy działa i tryska wodą, ma największy urok. Wczesne godziny poranne lub późne popołudnie to dobry moment na zrobienie zdjęć bez tłumów turystów. Warto sprawdzić przed wizytą, czy fontanna jest akurat uruchomiona – czasami bywa wyłączana na okres remontów lub zimą.