Muzeum Powiatowe w Nysie to najstarsza placówka muzealna na Opolszczyźnie, która od 1897 roku gromadzi i prezentuje zbiory opowiadające historię tego regionu. Mieści się w barokowym Pałacu Biskupim z XVII i XVIII wieku, który sam w sobie jest zabytkiem godnym uwagi. Trzydzieści sal ekspozycyjnych na trzech kondygnacjach kryje kolekcje od paleolitu po czasy współczesne – od narzędzi kamiennych po dzieła flamandzkich mistrzów.
To miejsce, gdzie historia Śląska przeplata się z europejską sztuką w sposób, jakiego nie znajdzie się w wielu innych regionalnych muzeach.
- najstarsze muzeum Opolszczyzny
- barokowy Pałac Biskupi
- unikalne zbiory archeologiczne
- galeria malarstwa europejskiego
- wystawy o historii regionu
Historia muzeum i jego losy wojenne
Początki sięgają końca XIX wieku, kiedy Towarzystwo Sztuki i Starożytności w Nysie postanowiło stworzyć muzeum. Opiekę nad placówką objęli biskupi wrocławscy, a siedzibą stał się budynek dawnej komendantury garnizonu. W 1916 roku muzeum zajmowało już cały obiekt. Przed wojną zbiory liczyły około 33 tysięcy eksponatów, a od 1932 roku działał tu warsztat konserwacji zabytków – jeden z nielicznych na Górnym Śląsku.
Wojna nie oszczędziła kolekcji. Część eksponatów wywieziono do Domaszowa koło Jesenika w Czechach i do Przełęku, ale to co pozostało w budynku, spłonęło w marcu 1945 roku. Po zakończeniu działań wojennych zaczęto od nowa – sprowadzono zbiory z Czechosłowacji, uzupełniono ekspozycję zabytkami z nyskich kościołów. Pierwszą wystawę zorganizowano już w 1947 roku, choć w innej lokalizacji – przy ulicy Marcinkowskiego.
Dopiero w 1984 roku muzeum przeniosło się do obecnej siedziby – Pałacu Biskupiego biskupów wrocławskich. Ten barokowy gmach z obszernym dziedzińcem, na którym widnieją trzy XVIII-wieczne polichromie z zegarami słonecznymi, nadaje muzeum wyjątkowy charakter. Nysa przez wieki była stolicą księstwa biskupiego, więc pałac to nie tylko piękna architektura, ale też symbol władzy, jaką sprawowali tu wrocławscy biskupi.
Co zobaczysz w muzeum – ekspozycje stałe
Zwiedzanie zaczyna się od ekspozycji archeologicznej „Pradzieje ziemi nyskiej”. To zbiór znalezisk z wykopalisk prowadzonych w okolicach Nysy, Otmuchowa, Paczkowa, Wójcic i Radzikowic. Eksponaty pochodzą z okresu od paleolitu po wczesne średniowiecze – można tu zobaczyć narzędzia kamienne, ceramikę, przedmioty codziennego użytku. Dla miłośników archeologii to punkt obowiązkowy, bo pokazuje, jak głęboko ludzkie korzenie sięgają w tym regionie.
Na parterze znajdują się też dwie ciekawe wystawy. Pierwsza to ekspozycja „Procesy o czary na pograniczu nysko-jesenickim”, która stanowi część polsko-czeskiego „Szlaku czarownic”. Druga to „Kresy w pamięci mieszkańców powiatu nyskiego” – wystawa przypominająca o skomplikowanej historii powojennych przesiedleń.
Perłą muzeum jest galeria malarstwa europejskiego obejmująca dzieła od XV do XIX wieku. Wiszą tu obrazy malarzy holenderskich i flamandzkich – między innymi Pietera Aertsena, Bartholomeusa van der Helst, Anthoniego Palamedesz czy Otto van Veen. Są też prace niemieckie z warsztatu Lucasa Cranacha Starszego oraz włoskie – Francesco Bassano, Francesco Francia, Carlo Portelli, Innocenzo Francucci, Girolamo Sicciolante. Nie każde regionalne muzeum może pochwalić się taką kolekcją.
Wystawa „Za progiem mieszczańskiego domu w Nysie 1860–1960″ przenosi w codzienność mieszkańców miasta w XIX i XX wieku. Meble, wyroby z cyny, szkło, porcelana, fajans, kamionka – wszystko to pokazuje, jak żyło się w nyskich domach. Jest też kolekcja militariów i kowalstwa artystycznego.
Skarby w magazynach i Biblia nyska
Nie wszystko da się wystawić na stałe. W magazynach muzeum kryje się ogromna kolekcja grafiki oraz rękopisów i starodruków, które pokazywane są okazjonalnie na wystawach czasowych. Wśród najcenniejszych zbiorów znajduje się rękopiśmienna Biblia nyska z 1354 roku – zabytek o wyjątkowej wartości historycznej i artystycznej.
Podczas odbudowy Nysy ze zniszczeń wojennych odkryto liczne zabytki archeologiczne, które wzbogaciły zbiory muzeum. Ruiny miasta stały się nieoczekiwanym źródłem wiedzy o jego przeszłości.
Muzeum jako centrum kulturalne
To nie tylko miejsce, gdzie ogląda się eksponaty za szybą. Muzeum regularnie organizuje wystawy czasowe artystów z Polski i zagranicy, koncerty, spektakle, spotkania autorskie i wieczory muzealne. Prowadzi szeroką działalność edukacyjną – lekcje muzealne dla szkół, konferencje naukowe, konkursy. Wydaje też publikacje, w tym cykliczne „Nyskie Szkice Muzealne” oraz monografie historyczne.
Placówka włącza się w ogólnoeuropejskie wydarzenia kulturalne – Noc Muzeów czy Europejskie Dni Dziedzictwa to okazje, by zobaczyć muzeum w innej odsłonie, często z dodatkowymi atrakcjami jak pokazy rzemiosła czy koncerty na dziedzińcu.
Dla kogo to miejsce
Muzeum trafia w gusta różnych odbiorców. Miłośnicy historii znajdą tu materiał do wielogodzinnych rozważań – od pradziejów po XX wiek. Pasjonaci sztuki docenią galerię malarstwa europejskiego, która w regionalnej placówce jest rzadkością. Rodziny z dziećmi mogą skorzystać z lekcji muzealnych, które w przystępny sposób opowiadają o przeszłości.
Sam budynek pałacu to atrakcja dla fanów architektury barokowej. Dziedziniec z zegarami słonecznymi, reprezentacyjne wnętrza – to wszystko składa się na atmosferę miejsca. Warto też zajrzeć tu przed zwiedzaniem Nysy, żeby lepiej zrozumieć, dlaczego to miasto w średniowieczu było jednym z najbardziej znaczących ośrodków na Śląsku.
Informacje praktyczne – godziny, ceny, dojazd
Muzeum znajduje się przy ulicy Biskupa Jarosława 11 w Nysie. Dojazd samochodem jest prosty – w centrum miasta nie sposób zgubić się szukając Pałacu Biskupiego. Parking w okolicy bywa problemem w weekendy, więc warto przyjechać wcześniej.
Godziny otwarcia:
- Poniedziałek – nieczynne
- Wtorek, czwartek, piątek – 9:00-15:45
- Środa – 9:00-17:30
- Sobota, niedziela – 10:00-15:00
W przypadku niedziel muzeum jest czynne tylko po wcześniejszym zgłoszeniu grupy (do środy do godziny 15:00). Trzeba zostawić dane kontaktowe – numer telefonu lub e-mail – żeby otrzymać potwierdzenie.
Bilety: Wstęp jest płatny, z wyjątkiem środy, kiedy można zwiedzać bezpłatnie. Konkretne ceny warto sprawdzić na stronie muzeum lub pod numerem telefonu 77 433 20 83.
Czas zwiedzania: Ekspozycja zajmuje 30 sal na trzech kondygnacjach. Samo muzeum sugeruje, by przeznaczyć na zwiedzanie około 1,5-2 godzin. Jeśli ktoś chce dokładnie obejrzeć wszystkie zbiory i poczytać opisy, może zostać dłużej.
W 2024 roku muzeum ucierpiało podczas powodzi, ale dzięki dofinansowaniu z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego przeprowadzono prace konserwatorsko-rekonstrukcyjne. Pałac Biskupi znów służy zwiedzającym.
Kontakt: tel./fax 77 433 20 83, e-mail: [email protected], strona internetowa: www.muzeum.nysa.pl. Na stronie dostępny jest wirtualny spacer po muzeum – przydatne, jeśli ktoś chce się zorientować przed wizytą, co go czeka.